مهناز بهرامی از زنانی است که فعالیتش در حملونقل جادهای تنها به گرفتن گواهینامه پایه یک یا نشستن پشت فرمان کامیون محدود نماند. او پیش از ورود به راهداری، تجربه راهاندازی آژانس بانوان، رانندگی با ماشین سنگین، حمل مواد نیازمند مجوز ویژه و فعالیت در مسیرهای ترانزیتی را پشت سر گذاشته بود. مسیری که در نهایت او را به پشت فرمان کامیونهای برفروب در جادههای سرد و کوهستانی الیگودرز رساند.
رسانههای مختلف از مهناز بهرامی با عنوان نخستین بانوی راهدار ایران یاد کردهاند. اما اهمیت داستان او فقط در یک عنوان خلاصه نمیشود. آنچه مسیر کاری او را قابل توجه میکند، سالها تلاش برای حضور در بخشهای عملیاتی حملونقل و راهداری است؛ بخشهایی که هنوز حضور زنان در آنها کمتر دیده میشود.
از علاقه به ماشینهای سنگین تا کار در جاده
مهناز بهرامی اهل شهرستان الیگودرز در استان لرستان است. او در روایتهایی که از زندگیاش منتشر شده، گفته است علاقهاش به ماشینهای سنگین از دوران کودکی آغاز شده بود. زمانی که کودکان روستا با گل اسباببازی میساختند، او شکل تراکتور، نیسان و کامیون درست میکرد و بعدها نیز رانندگی با تراکتور در زمینهای کشاورزی را تجربه کرد.
زندگی در یک خانواده روستایی و محدودیت امکانات، مسیر رسیدن به این علاقه را ساده نمیکرد. با این حال، علاقه به رانندگی و کار عملیاتی در او باقی ماند. او پس از مهاجرت خانواده به شهر الیگودرز، گواهینامه رانندگی گرفت و مدتی نیز به آموزش رانندگی پرداخت.
راهاندازی آژانس بانوان در الیگودرز
یکی از نخستین تجربههای جدی مهناز بهرامی در حوزه حملونقل، تلاش برای راهاندازی تاکسی تلفنی ویژه بانوان در الیگودرز بود. در گزارشهای منتشرشده، از این مجموعه بهعنوان نخستین آژانس بانوان در استان لرستان یاد شده است.
دریافت مجوز این آژانس آسان نبود. او برای مدت طولانی میان الیگودرز، خرمآباد و تهران رفتوآمد کرد تا بتواند موافقت مسئولان را بگیرد. پس از راهاندازی آژانس، تعدادی از زنان، از جمله زنان سرپرست خانوار، فرصت پیدا کردند از طریق رانندگی و سرویس مدارس درآمد داشته باشند.
این بخش از زندگی مهناز بهرامی نشان میدهد فعالیت او در حملونقل فقط یک انتخاب شخصی نبود. او با ورود به این حوزه، راهی را برای فعالیت تعدادی از زنان دیگر نیز باز کرد؛ زنانی که در آن دوره فرصتهای شغلی محدودتری پیش رو داشتند.
گواهینامه پایه یک و ورود به حملونقل سنگین
فعالیت در آژانس بانوان پایان علاقه مهناز بهرامی به جاده نبود. او برای گرفتن گواهینامه پایه یک به بروجرد رفت و پس از طی مراحل آموزشی و آزمون، توانست وارد رانندگی ماشینهای سنگین شود.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، او علاوه بر گواهینامه پایه یک، مجوزهای لازم برای ورود به پالایشگاه و حمل مواد خطرناک را نیز دریافت کرد. سپس با استفاده از وام و منابع شخصی یک کامیون خرید و فعالیت حرفهای خود را در حملونقل جادهای آغاز کرد.
در بخشی از سوابق او از رانندگی با تانکر حامل گاز مایع، جابهجایی بار در مسیرهای مختلف کشور و فعالیت ترانزیتی یاد شده است. رانندگی تنها در مسیرهای طولانی، رسیدگی به خرابی کامیون و توقفهای ناخواسته در جاده، بخشی از واقعیت کاری بود که او تجربه کرد.
چرا مهناز بهرامی از ترانزیت به راهداری رفت؟
مهناز بهرامی در یکی از گفتوگوهایش توضیح داده است که پس از درگذشت پدرش، برای اینکه بتواند بیشتر در کنار مادرش باشد، تریلی خود را فروخت. رانندگی ترانزیتی گاهی به معنای هفتهها دوری از خانه بود و او به دنبال کاری میگشت که هم با ماشین سنگین و جاده ارتباط داشته باشد و هم امکان حضور بیشتر در الیگودرز را فراهم کند.
به این ترتیب، در سال ۱۳۹۷ وارد مجموعه راهداری شد. در آغاز، کار دفتری به او پیشنهاد شده بود؛ اما او علاقهای به پشتمیزنشینی نداشت و پیگیری کرد تا در بخش عملیاتی و بهعنوان راننده مشغول شود.
پشت فرمان کامیون برفروب
الیگودرز یکی از مناطق سردسیر و کوهستانی لرستان است و برخی از راههای روستایی آن در زمستان با برف، کولاک و یخزدگی روبهرو میشوند. کار راهداران در چنین شرایطی فقط راندن یک کامیون نیست. راننده باید در دید محدود، سطح لغزنده، سرمای شدید و گاهی در شیفتهای طولانی، مسیر را باز نگه دارد.
مهناز بهرامی در زمستان با کامیون برفروب فعالیت میکند و در بازگشایی راهها و کمک به خودروهای گرفتار نقش دارد. او در یکی از مصاحبهها از شیفتی گفته است که از صبح یک روز تا بعدازظهر روز بعد ادامه پیدا کرده بود؛ شرایطی که راهداران در آن داخل کامیون غذا میخورند، استراحت میکنند و منتظر مأموریت بعدی میمانند.
فعالیت راهداران به زمستان محدود نیست. لکهگیری مسیر، رسیدگی به شانه راه، پاکسازی و سایر عملیات نگهداری جاده نیز بخشی از کارهایی است که در فصلهای دیگر انجام میشود.
حضور زنان در بخشهای عملیاتی حملونقل
در معرفی زنان فعال در حملونقل، معمولاً بیشترین توجه به رانندگان کامیون و اتوبوس معطوف میشود. داستان مهناز بهرامی یادآوری میکند که راهداری، نگهداری راه، امداد در برف و هدایت ماشینآلات سنگین نیز بخشی مهم از زنجیره حملونقل جادهای است.
باز بودن راهها برای رانندگان کامیون، مسافران و ساکنان روستاها نتیجه فعالیت نیروهایی است که گاهی در سختترین شرایط آبوهوایی در جاده حضور دارند. رانندگی برفروب و ماشینآلات راهداری به مهارت فنی، شناخت مسیر، قدرت تصمیمگیری و تحمل شرایط دشوار نیاز دارد؛ مسئولیتهایی که جنسیت راننده تغییری در آنها ایجاد نمیکند.
مهناز بهرامی در پاسخ به این پرسش که آیا رانندگی کامیون برای یک زن عجیب است، گفته است: «مگر رانندگی زنها عجیب است که رانندگی کامیون عجیب باشد؟» جملهای کوتاه که بخش مهمی از نگاه حرفهای او به کار را نشان میدهد.
داستانی فراتر از یک عنوان
مسیر مهناز بهرامی را نمیتوان فقط با عنوانهایی مانند «نخستین زن راهدار» یا «زن راننده کامیون» توضیح داد. او پیش از رسیدن به راهداری، برای دریافت مجوز یک کسبوکار حملونقلی تلاش کرده، زمینه اشتغال تعدادی از زنان را فراهم کرده، گواهینامه پایه یک گرفته، کامیون خریده و سالها در جاده کار کرده است.
ارزش روایت او در همین استمرار است. حضور در حملونقل سنگین برای او یک تجربه کوتاه یا نمایشی نبود؛ بلکه مسیری حرفهای بود که از حمل مسافر آغاز شد، به حمل بار و ترانزیت رسید و در نهایت با نگهداری و بازگشایی راهها ادامه پیدا کرد.
نام مهناز بهرامی در مجموعه زنان فعال در حملونقل ایران، نماینده بخشی کمتر دیدهشده از این صنعت است؛ زنانی که در بخشهای اجرایی، عملیاتی و میدانی حملونقل کار میکنند و حضورشان را با تجربه و عملکرد حرفهای تثبیت کردهاند.
دسترسی به سالنهای اعلام بار بیجک
رانندگان ماشینهای سنگین و فعالان حملونقل جادهای میتوانند برای مشاهده بارهای منتشرشده بر اساس مبدأ، مقصد و نوع بارگیر به سالنهای اعلام بار بیجک مراجعه کنند.
صاحبان بار و اعلامکنندگان بار نیز میتوانند از طریق صفحه ثبت و اعلام بار در بیجک مشخصات بار خود را ثبت و در سالنهای مرتبط منتشر کنند.